Lưu giữ những khoảnh khắc số phận

Đợi con về (Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ). Một bà má mái tóc phơ phơ bạc, khuôn mặt phúc hậu hướng ánh nhìn đăm dăm ra phía cửa. Bát cơm trơ trọi trên bàn tay nhăn nheo, má ngồi đơn độc giữa một không gian thinh lặng, với sinh vật sống duy nhất là con mèo vàng nằm giụi đầu, nép mình bên chân. Những bữa cơm của má luôn trôi qua như thế, lẻ loi trệu trạo, kể từ khi 7 đứa con, 7 núm ruột thân thương vào chiến trường và vĩnh viễn nằm lại với đất đai Tổ quốc. Không ngoa khi nói rằng Trần Hồng đã chớp được một khoảnh khắc vô giá, lưu lại vĩnh viễn nỗi đau hóa đá của Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Khánh (ở ấp Tám Ngàn, xã Bình Sơn, huyện Hòn Đất, Kiên Giang) vào ống kính của mình. Năm 1995, khi lần đầu tới thăm má trong ngôi nhà thơm phức mùi gỗ mới được một đơn vị bộ đội xây tặng, hai má con ôm nhau nước mắt lưng tròng. Thấy Trần Hồng quân phục chỉnh tề, má Khánh tưởng con mình trở về nên không cầm lòng nổi. Cả Trần Hồng, phải sau rất nhiều lần qua lại, ông mới đủ tỉnh táo, bình tĩnh đưa máy lên tác nghiệp. Chuyện về má Nguyễn Thị Khánh chỉ là một trong vô vàn những mảnh đời, những phận người mà Trần Hồng tiếp cận được trong chặng đường gần 50 năm làm phóng viên ảnh. Mỗi nhân vật mẹ Việt Nam luôn ẩn chứa sức nặng đeo bám và khôn nguôi dày vò Trần Hồng, trở thành một phần ký ức không bao giờ có thể dứt bỏ khỏi tâm trí ông. Nhiều nhà báo, nhà nhiếp ảnh đã chụp Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Thứ, nhưng tác phẩm của Trần Hồng có giá trị vô hình, tác động mãnh liệt vào trực giác người xem. Mẹ Thứ như muôn vàn người mẹ Quảng Nam khác, khăn rằn đội đầu, ngồi bó gối chết lặng trước cái bàn nhỏ có sắp ngay ngắn 9 cái bát, 9 đôi đũa và những nén hương dang dở cháy. Nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, mẹ Thứ vẫn nguyên một dáng ngồi, đợi con cháu mình. Trần Hồng kể rằng, khi anh gặp mẹ vào giây phút ấy, mẹ vẫn đinh ninh một điều: “Má vẫn phải đợi chúng nó về. 9 thằng đi ít nhất phải có một thằng về với má chứ”. Năm 2010, vào tuổi 107, mẹ Thứ đã tiếp tục cuộc đoàn tụ trọn vẹn với chồng, con và cháu ngoại của mình ở miền cực lạc, khi chân dung mẹ đã thành cảm hứng cho tượng đài Mẹ Việt Nam Anh hùng. Tiếp mạch cảm xúc tri ân cội nguồn, năm 2012, đúng dịp kỷ niệm 65 Ngày Thương binh liệt sĩ, 44 năm chiến thắng Đồng Lộc và ngày giỗ của 10 nữ Thanh niên xung phong Đồng Lộc, Trần Hồng được sự giúp đỡ của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hà Tĩnh đã gửi gắm tình cảm với nơi chôn rau cắt rốn của mình bằng triển lãm:Mẹ, Đồng Lộc và quê hương. Lợi thế của một sĩ quan, một người lính gắn bó với BáoQuân đội Nhân dânngay từ ngày tốt nghiệp đại học (năm 1969), Trần Hồng dễ có cơ hội đi và chứng kiến, gặp gỡ nhiều chứng nhân lẫn sự kiện lịch sử tầm cỡ, rồi biến đó thành chất liệu tuyệt vời cho các sáng tác của mình. Không phải vô cớ mà ông có tới 25 bức ảnh, được coi như những giáo cụ trực quan sinh động nhất lên án thảm họa diệt chủng ở Cam pu chia, được trưng bày trang trọng trong phòng tố cáo tội ác chiến tranh ở Liên hiệp quốc. Đó là kết quả của bao tháng ngày theo các cánh quân ngoài mặt trận, cặm cụi vác máy ảnh vượt rừng lội suối, đối mặt với không chỉ đạn bom quân thù mà còn bệnh tật rình rập ở những vùng miền hoang vu, ít có dấu chân người, để luôn trở thành một trong những nhân chứng đầu tiên có mặt ở các điểm hẹn lịch sử. Ông cũng gần như là tay máy đương đại có nhiều dịp gần gũi cận kề với Đại tướng Võ Nguyên Giáp, hiểu, nắm bắt nhanh nhạy thần thái đời thường giản dị, ân tình và cao sang sâu sắc của vị Đại tướng được đông đảo quần chúng nhân dân yêu mến, kính trọng. Chừng 2.000 bức ảnh Đại tướng Võ Nguyên Giáp do Trần Hồng chụp, không đơn thuần khắc họa nên chân dung một con người đặc biệt, mà qua đó còn là nguồn tư liệu lịch sử vô giá cho hành trình “trung với Đảng, hiếu với dân” của Quân đội Nhân dân Việt Nam. Sinh năm 1947, đã cận kề tuổi xưa nay hiếm, Nghệ sĩ nhiếp ảnh Trần Hồng vẫn chưa ngưng những chuyến đi, chưa nguôi bồi đắp khát vọng sáng tác. Với ông, giá trị của một bức ảnh, một tác phẩm ảnh nghệ thuật không đơn thuần nằm ở trị giá tiền bạc, sự hiện đại tối tân công nghệ của cái máy, mà phụ thuộc hoàn toàn vào trái tim lẫn xúc cảm của người cầm máy. Nhưng đấy lại là điều không một cái máy ảnh nào có thể tự động làm nên và tạo tác, nếu sau mỗi ống kính ngắm, không có một tâm hồn nghệ sĩ đầy trách nhiệm công dân. * Với ông, giá trị của một bức ảnh, một tác phẩm ảnh nghệ thuật không đơn thuần nằm ở trị giá tiền bạc, sự hiện đại tối tân công nghệ của cái máy, mà phụ thuộc hoàn toàn vào trái tim lẫn xúc cảm của người cầm máy. Mẹ Nguyễn Thị Xanh (Mẹ của nữ Anh hùng liệt sĩ ngã ba Đồng Lộc Nguyễn Thị Xanh). Mong ngóng con về (Mẹ Việt Nam Anh hùng Nguyễn Thị Khánh). KHÁNH LAM